Όλες οι χώρες του κόσμου διατηρούν μεν την αυτοτέλειά τους, έχουν όμως αμβλύνει τις ιδιαιτερότητές τους έτσι ώστε αυτόματα ενεργούν με την ίδια νοοτροπία. Δημιουργείται μια παγκόσμια οικονομική ζώνη, όπου τα προϊόντα κινούνται ελεύθερα, ενώ παράλληλα εξαπλώνεται και μια ομοιομορφία στον πολιτιστικό τομέα. Βέβαια είναι γεγονός ότι στην ιστορική διαδρομή των αιώνων η παγκοσμιοποίηση εμφανίζεται σε περιόδους που μια συγκεκριμένη χώρα ηγεμονεύει, όταν δηλαδή υπάρχει μια υπερδύναμη και όχι όταν υπάρχει και επικρατεί κάποιο σύστημα ισορροπίας ανάμεσα σε περισσότερα κράτη.

Η ιδέα που αντιπροσωπεύει σήμερα η λέξη παγκοσμιοποίηση δεν είναι καινούργια ξεκινάει από πολύ παλαιότερα. Ξεκινάει από τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλέξανδρου τον 4ο Αιώνα π.Χ. ο οποίος είχε την φιλοδοξία να θέσει υπό την ηγεμονία του ολόκληρη την οικουμένη, το σύνολο του γνωστού τότε κόσμου και κατάφερε να επεκτείνει από την Μακεδονία μέχρι τις όχθες του Ινδού ποταμού.

Ο Αλέξανδρος από όσα αναφέρει ο Πλούταρχος στα ηθικά του και ειδικότερα στο περί Αλεξάνδρου τύχης ή Αρετής κεφάλαιο, δεν ακολούθησε τις συμβουλές του Αριστοτέλη, αλλά του στωϊκού φιλόσοφου Ζήνωνος του Κιτέως σύμφωνα με τις οποίες "πρέπει να μην κατοικούμε πόλεις και δήμους με ιδιαίτερους νόμους χωρισμένους τον καθένα, αλλά συμπολίτες να θεωρούμε όλους τους ανθρώπους και πολίτες του ίδιου κράτους και ένα σύστημα να υπάρχει για όλους και μια τάξη και να ζουν ωσάν ένα κοπάδι που τρέφεται με ίσο δίκαιο και κοινά λιβάδια".

Ο Αλέξανδρος πίστευε ότι είχε σταλεί από τον Θεό κοινός ρυθμιστής και διαιτητής όλων των εθνών και γι' αυτό όσους δεν έπειθε με τα λόγια τους ανάγκαζε με τα όπλα να προσέλθουν στην ένωση. Όλα από παντού τα έθνη τα συνένωνε σε ένα σώμα, αφού ανάμειξε ωσάν σε κρατήρα φιλίας τα ήθη και τα έθιμά τους, τους γάμους και τον τρόπο της δίαιτάς τους, και πρόσταξε όλους να θεωρούν την οικουμένη πατρίδα και ακρόπολη και φρούριο το στρατόπεδο και πρόσταξε συγγενείς να θεωρούν τους καλούς και εχθρούς τους πονηρούς και ακόμη να ξεχωρίζουν τους Έλληνες από τους βάρβαρους, όχι από την χλαμύδα και την πέλτη, αλλά να τεκμαίρουν τον Έλληνα από την αρετή και τον βάρβαρο από την κακία και καθόρισε να μην υπάρχει διάκριση στα ρούχα, στα τραπέζια στους γάμους και στην δίαιτα αφού συναμειγνυόντουσαν με τους δεσμούς του αίματος και των τέκνων.

Για παγκοσμιοποίηση μίλησε σύμφωνα με το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο και ο Χριστός "και άλλα πρόβατα έχω ουκ εστίν εκ της αυλής ταύτης. Κακείνα με δει πλαγείν και της φωνής μου ακούσουσι και γεννήσεται μία ποίμνη ένας ποιμήν". (Ιωάννη Ι, 16).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και εκείνο της περιόδου της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η γνωστή PAX ROMANA σήμαινε στην ουσία την κυριαρχία της Ειρήνης του τρόμου. Όλοι οι γνωστοί τότε λαοί έχουν κατακλιθεί από την πανίσχυρη τότε Ρώμη και συνυπάρχουν με απαραίτητη προϋπόθεση την αποδοχή της Ρωμαϊκής κυριαρχίας. Η στοιχειώδης πολιτική και οικονομική ηρεμία έχει εξαγορασθεί με την πλήρη υποταγή στον Ρωμαίο Αυτοκράτορα και την πειθαρχία της Ρωμαϊκής Διοικητικής δομής και των λεγεώνων.

Κάποια μορφή μερικής παγκοσμιοποίησης μπορούμε να διακρίνουμε και σε εκτεταμένες αυτοκρατορίες, όπως η Βυζαντινή στους πρώτους Αιώνες της, η Αραβική και η Οθωμανική.

Για παγκοσμιοποίηση μιλούσαν ακόμη ο Μάρξ, ο Ένγκελς στο κομμουνιστικό μανιφέστο. "Από την μεγάλη βιομηχανία γράφουν γεννήθηκε η παγκόσμια αγορά που είχε προετοιμάσει η ανακάλυψη της Αμερικής. Η παγκόσμια αγορά δίνει τεράστια ώθηση στο εμπόριο, στην ναυσιπλοΐα, στις επικοινωνιακές οδούς…". Τρία χρόνια νωρίτερα ο Κάρλ Μάρξ γράφει τα εξής χαρακτηριστικά στη "Γερμανική Ιδεολογία".

"Το προλεταριάτο δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο ως ιστορική και παγκόσμια πραγματικότητα. Το ίδιο και ο κομμουνισμός ως δράση του προλεταριάτου, δεν νοείται παρά ως ιστορική και παγκόσμια πραγματικότητα". Στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου αιώνα την χρυσή εποχή της αυτοκρατορίας και του ιμπεριαλισμού ανώτερο στάδιο του καπιταλισμού κατά τον Λένιν…επιβεβαίωσαν την Μαρξιστική προσέγγιση της παγκοσμιοποίησης. Τρία χρόνια μετά την κήρυξη του Α΄ παγκόσμιου πολέμου οι δύο μελλοντικές υπερδυνάμεις θέτουν σχεδόν ταυτόχρονα υποψηφιότητα για την παγκόσμια ηγεμονία. Το σύγχρονο κίνημα παγκοσμιοποίησης έχει ως αφετηρία το 1949. Δημιουργήθηκε από εκστρατεία του "Πολίτη του Κόσμου" Γκάρι Ντέϊβις, ο οποίος είχε απαρνηθεί την περίοδο εκείνη το Αμερικάνικο διαβατήριο για χάριν της παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Οι πολίτες του κόσμου προσκλήθηκαν να γραφτούν σε ένα κοινό μητρώο και οι κοινότητες των ανθρώπων σε ολόκληρη τη γη προσκλήθηκαν να παγκοσμιοποιηθούν με τη στήριξη σημαντικών πνευματικών προσωπικοτήτων όπως ο Άλμπερτ Αϊνστάϊν, Αλπέρ Καμί και ο Αντρέϊ Μπρετόν, η εκστρατεία είχε εκπληκτική ανταπόκριση και αρκετά μεγάλη επιτυχία, εξελίχθηκε σε κίνημα που προσχώρησαν αρκετές γαλλικές πόλεις. Τον Ιούνιο 1950 το Διαμέρισμα του Λο ετοιμαζόταν να γιορτάσει την παγκοσμιοποίησή του.

Όμως η εισβολή των βορειοκορεατών στην αδελφή Νότια Κορέα ήρθε να καταφέρει ένα μοιραίο χτύπημα στις παγκοσμιοποιημένες αυταπάτες. Η παγκόσμια κρίση του 1929 και τα χρόνια που ακολούθησαν απογοήτευσαν τον Μπριάν και Γάλλους μαθητές του Κάντ που πίστεψαν στην ιδέα της διαρκούς ειρήνης. Η Ομοσπονδιακή Ευρώπη που οραματίσθηκαν ξεκίνησε πάλι να κατασκευάζει κανόνια και περίμενε μοιρολατρικά τον Χίτλερ να πυροδοτήσει έπειτα από τρία χρόνια πολέμου, στο Πέρλ Χάρμπορ η σύρραξη έγινε περισσότερο "παγκόσμια" από ποτέ. Μαθαίνοντας το νέο ο Ντε Γκώλ εμπιστεύεται στον αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών Συνταγματάρχη Πασί, τον φόβο του ότι το επόμενο στάδιο μετά την επικράτηση των συμμαχικών δυνάμεων θα είναι μια σύρραξη μεταξύ Αμερικής και Ρωσίας. Ο στρατηγός επαληθεύτηκε.

Αν και τον πόλεμο αυτό τον απεκάλεσαν ψυχρό πόλεμο, είχε περισσότερα θύματα από τα θύματα εκείνου του 1914-1918. Από την Κορέα στην Ινδοκίνα και από την Αιθιοπία στο Αφγανιστάν οι συγκρούσεις ήταν περισσότερο παγκοσμιοποιημένες από τις συγκρούσεις του 1939-1945. Το 1968 ο Καναδός κοινωνιολόγος Μάρσαλ Μακ Λούχαν έκανε λόγο για παγκόσμιο χωριό. Ο όρος αναφέρεται στην εντυπωσιακή μεταμόρφωση των διεθνών σχέσεων στην τεχνολογική επανάσταση, στη σύγχρονη βιομηχανική και αγροτική παραγωγή, στη δύναμη των πυρηνικών όπλων μαζικής καταστροφής. Αναφέρεται ακόμη στα προηγμένα μέσα μεταφοράς και επικοινωνίας, στα αεροπλάνα, στο τηλέφωνο, στο Ίντερνετ και κυρίως στην τηλεόραση που επιτρέπει σε δισεκατομμύρια ανθρώπους να ζουν μαζί την ίδια ώρα που συμβαίνουν μεγάλα αθλητικά, πολιτικά και πολιτισμικά γεγονότα. Η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης επιτάχυνε την πτώση των κρατικών συνόρων.

Όλες οι χώρες που απέκτησαν την ανεξαρτησία τους τα τελευταία χρόνια διαγωνίζονται για να εφαρμόσουν τους κανόνες της οικονομίας της αγοράς. Ακόμη και η Κίνα και το Βιετνάμ που διατηρούν το κομμουνιστικό καθεστώς δίνουν όλο και περισσότερο χώρο δράσης στην οικονομία τους. Η σημερινή εποχή τηρουμένων των ιστορικών αναλογιών μοιάζει με την Ρωμαϊκή περίοδο.

Σήμερα η λέξη και μόνο παγκοσμιοποίηση ξεσηκώνει την αγανάκτηση τόσο των καλοπροαίρετων όσο και λιγότερο καλοπροαίρετων πνευμάτων. Η παγκοσμιοποίηση παύει να είναι δόγμα ή πολιτική και προσλαμβάνει διαστάσεις μιας πραγματικότητας δύσκολα αναστρέψιμης. Δεν σημαίνει βέβαια πλήρη ενοποίηση και πολιτιστική ισοπέδωση. Κουλτούρα έλεγε ο Τ.Σ. Έλιοτ είναι "ο πλήρης τρόπος ζωής ενός λαού, ένας τρόπος που σφραγίζει τα μέλη του από τη γέννηση μέχρι τον θάνατο, από τα χαράματα μέχρι τη νύχτα, ακόμα και στον ύπνο". Αυτή άλλωστε είναι η κυρίαρχη άποψη. Μετά τον Χέρντερ, όλοι δεχόμαστε, ρητά ή σιωπηρά ότι "η εθνική κουλτούρα, ο εθνικός πολιτισμός συγκροτείται ως ακέραιο αποκλειστικό πλήρες ειδοποιό και καταξιωμένο σύστημα πρακτικών αξιών και συμβόλων που αναπαράγεται αενάως στην ιστορία". Αυτή λοιπόν η ιδιαιτερότητα κάθε λαού δεν πρόκειται να διαφοροποιηθεί ούτε να ισοπεδωθεί με την παγκοσμιοποίηση.

Η παγκοσμιοποίηση δεν σημαίνει σήμερα ενοποίηση και ομοιομορφία. Βέβαια δεν θα αποφύγουμε και την δημιουργία μιας εκτός της εθνικής, παγκόσμιας κουλτούρας. Εδώ σημαντικό ρόλο παίζουν τα Μ.Μ.Ε., τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων, η διαφήμιση την οποία διαχειρίζονται μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες, η τηλεόραση -πολλά τηλεοπτικά προγράμματα τα οποία προβάλλονται τα ίδια ή παραλλαγμένα σε διαφορετικές χώρες- ο κινηματογράφος και βεβαίως το διαδύκτιο, μια διεθνής πηγή πληροφοριών η οποία συμβάλει στην παγκοσμιοποίηση ή διεθνοποίηση της γνώσης.

Με τα δεδομένα αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά είναι άδικο θεωρώ να βλέπουμε την παγκοσμιοποίηση ως εχθρό. Ποτέ άλλωστε δεν υπήρξε αυτή η συνεργασία και αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών, αυτή η αλληλεξάρτηση και αλληλοκατανόηση των λαών, ποτέ άλλωστε δεν υπήρξε αυτή η πρόοδος στους τομείς της τεχνολογίας και της επιστήμης. Σαφώς υπάρχουν επίσης φόβοι, αμφιβολίες όσο και ανησυχίες. Ωστόσο δεν είναι εφικτή πλέον ούτε ασφαλώς και επιθυμητή μια επιστροφή στην εποχή του απομονωτισμού. Είναι γεγονός ότι σήμερα μετά την κατάρρευση του διπολικού παγκόσμιου οικονομικού και πολιτικού συστήματος που διαμορφώθηκε μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, μείναμε πλέον με μια υπερδύναμη, τις Η.Π.Α., η οποία είναι κυρίαρχη παγκόσμια.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ